Duygusal Tükenmişlik mi, Depresyon mu? Nasıl Ayırt Edilir?
Son yıllarda en sık duyduğum cümlelerden biri şu:
“Çok yoruldum ama bu depresyon mu bilmiyorum.”
Modern yaşamın hızı, artan sorumluluklar ve sürekli performans beklentisi; birçok insanı duygusal olarak tüketiyor. Ancak her yoğun yorgunluk depresyon değildir. Bu ayrımı yapmak hem kişinin kendini anlaması hem de doğru destek alması açısından kritik öneme sahiptir.
Duygusal Tükenmişlik (Burnout) Nedir?
Duygusal tükenmişlik, uzun süreli stres ve aşırı sorumluluk yükü sonucunda ortaya çıkar. Özellikle yoğun çalışan profesyonellerde, bakım veren ebeveynlerde ve yüksek sorumluluk bilinci olan kişilerde sık görülür.
Burnout genellikle şu üç alanda kendini gösterir:
1.Duygusal yorgunluk
2.Duyarsızlaşma (işe veya role karşı mesafe koyma)
3.Azalmış başarı hissi
Tipik Belirtiler:
•Sabahları uyanmakta zorlanma
•İşe karşı isteksizlik
•Sürekli bitkinlik
•Sinirlilik ve tahammülsüzlük
•“Ne yaparsam yapayım yetmiyor” düşüncesi
Önemli nokta:
Tükenmişlik genellikle belirli bir role yöneliktir. Kişi işinde tükenmiş olabilir ama arkadaşlarıyla keyif alabilir. Ya da ebeveynlik rolünde yorulmuş olabilir ama sosyal hayatında canlıdır.
Depresyon Nedir?
Depresyon yalnızca yorgunluk değildir. Duygu durumunun genel bir çökkünlüğüdür. Hayatın geneline yayılan bir isteksizlik, umutsuzluk ve anlam kaybıdır.
Depresyonun Belirtileri:
•Gün boyu süren çökkün duygu durumu
•İlgi ve haz kaybı (anhedoni)
•Uyku ve iştah değişiklikleri
•Konsantrasyon güçlüğü
•Değersizlik ve suçluluk düşünceleri
•Geleceğe dair umutsuzluk
Depresyonda kişi sadece “çok yoruldum” demez;
“Hiçbir şeyin anlamı yok” diyebilir.
Aradaki Kritik Fark
Duygusal tükenmişlik genellikle duruma bağlıdır, depresyon ise kimliğe ve benlik algısına yayılır.
Tükenmişlikte kişi:
•Dinlenince kısmen toparlanabilir.
•Tatil iyi gelebilir.
•İş değişikliğiyle rahatlayabilir.
Depresyonda ise:
•Tatil bile keyif vermez.
•Alan değişse de içsel boşluk devam eder.
•Umutsuzluk merkezde olur.
Tükenmişlik Depresyona Dönüşebilir mi?
Evet. Uzun süre müdahale edilmeyen tükenmişlik, depresif süreci tetikleyebilir. Çünkü kişi uzun süre kendi sınırlarını ihmal etmiş olur. Bu nedenle erken farkındalık çok değerlidir.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
•Yorgunluk 2–3 haftadan uzun sürüyorsa
•Hayatın geneline yayılan isteksizlik varsa
•Umutsuzluk düşünceleri artıyorsa
Bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak önemlidir.
Unutulmamalıdır ki:
Yorgun olmak zayıflık değildir.
Ama sürekli tükenmiş hissetmek, dikkate alınması gereken bir sinyaldir.